Wat kost de decomissioning (verwijdering) van een oud windpark?
Stel je voor: je hebt een windpark op zee dat na twintig jaar trouwe dienst uitgefaseerd wordt. De turbines moeten eraf, de funderingen eruit, en de boel moet schoon achterblijven. De rekening?
Die valt fors hoger uit dan waar de meeste projectontwikkelaars op gerekend hebben. Waar banken en overheden tot voor kort uitgingen van een vaste kostenpost van €120.000 per megawatt (MW), blijkt de werkelijkheid een stuk weerbarstiger. Volgens nieuw, diepgaand onderzoek van TNO lopen de daadwerkelijke ontmantelingskosten op tot €172.500 per MW.
Dat is een verschil van meer dan 40 procent. En dat terwijl de eerste grote windparken in de Noordzee al in de steigers staan om binnen enkele jaren ontmanteld te worden.
Dit is hét moment om de boel op scherp te zetten.
Verwijderen windpark op zee duurder dan gedacht
De cijfers liegen er niet om. De ontmanteling van een modern windpark van 2 gigawatt, uitgerust met de nieuwste 15 megawatt turbines, kost volgens TNO zo’n 345 miljoen euro.
Ter vergelijking: als je zou werken met de huidige bankgarantie van €120.000 per MW, zou de pot voor ontmanteling uitkomen op 240 miljoen euro. Er ontbreekt dus 105 miljoen euro. Dit gat ontstaat doordat de huidige garanties niet meegroeien met de werkelijke kosten.
Die kosten worden namelijk flink opgedreven door complexe factoren die per locatie verschillen.
Denk aan de afstand tot de haven, de diepte van de zee, het type bodem en de manier waarop de fundering is opgebouwd. De huidige, vaste vergoeding dekt deze variatie onvoldoende, met een financieel risico voor ontwikkelaars als gevolg. De sector roept dan ook al langer om een realistischer model.
TNO maakt nieuwe kostenraming ontmanteling offshore windparken
Het rapport van TNO is een gamechanger. In plaats van grove schattingen, is er nu een gedetailleerd model gebruikt: UWiSE.
Met dit model zijn maar liefst 480 verschillende ontmantelingsscenario’s doorgerekend. Hiermee is een schatting gemaakt die veel dichter bij de werkelijkheid ligt. De onderzoekers keken naar allerlei variabelen: welke technieken worden ingezet?
Hoeveel schepen zijn nodig? Wat is de impact van het weer?
En, cruciaal, hoeveel tijd kost het? Uit al die simulaties blijkt dat de gemiddelde kostenpost per megawatt dus op €172.500 uitkomt. Dat is een stuk hoger dan de huidige norm. En dat is belangrijk, want die norm bepaalt hoeveel geld een ontwikkelaar nu opzij moet zetten voor de toekomst.
Werkelijke kosten in kaart gebracht
Te weinig opzij zetten betekent straks een gat in de begroting. De kracht van de TNO-studie zit hem in de detailhandel.
Door per stap in het proces te kijken naar de exacte benodigde capaciteit, kan de totale kostprijs beter worden ingeschat. Denk aan het charteren van een zware offshore-kraan, de inzet van een gespecialiseerd schip voor demontage, en de vaaruren naar en van de haven. Alles telt mee. Dit levert een veel scherper beeld op dan een eenvoudige rekensom.
Zo blijkt dat de afstand tot de haven een aanzienlijke rol speelt.
Een park dat op 210 kilometer van de haven ligt, is meer dan 12 procent duurder dan een park op 105 kilometer. Die extra vaartijd en brandstofkosten maken een groot verschil. De studie laat zien dat je met generieke bedragen de plank volledig misslaat.
TNO: ontmanteling offshore windparken fors duurder dan huidige bankgarantie
De huidige bankgarantie van €120.000 per MW is gebaseerd op oude inzichten.
De indexatie van 2 procent per jaar is lang niet voldoende om de werkelijke kostenstijging bij te houden. De nieuwe cijfers van TNO laten een structureel hoger niveau zien. Dit betekent dat ontwikkelaars die nu een park bouwen, een te lage garantie verstrekken.
Op het moment dat het park na twintig jaar ontmanteld moet worden, is het geld op. De overheid, die garant staat bij faillissement, is dan de klos.
Bescherming tegen bodemerosie is grootste kostenpost
Of een ontwikkelaar moet alsnog extra geld bijleggen, wat ten koste gaat van de rendabiliteit.
De conclusie is dus helder: de huidige regeling is niet toekomstbestendig. Er is een nieuwe, flexibelere en realistischere financiële dekking nodig die recht doet aan de daadwerkelijke kosten. Een van de grootste verrassingen in de cijfers is de kostenpost voor ‘scour protection’. Dit zijn stenen matten die rondom de monopile worden gelegd om de bodem te beschermen tegen erosie door stromend water en golven.
Deze bescherming blijkt goed voor bijna 40 procent van de totale ontmantelingskosten. Dat is een enorme post. Waarom zo duur?
Simulatiestudie met 480 varianten
Omdat het verwijderen van deze zware stenenstructuur zeer arbeidsintensief is. Je hebt speciale schepen nodig om de stenen te vissen, te sorteren en af te voeren. Bovendien zitten die stenen vaak diep in de zeebodem verankerd.
De hoeveelheid stenen die nodig is, hangt af van de stroomsnelheid en de bodemgesteldheid.
Dit maakt het tot een complex en kostbaar onderdeel van de operatie dat vaak onderschat wordt. Om tot deze harde cijfers te komen, is er keihard rekenwerk verricht. Het UWiSE-model heeft 480 scenario’s doorgerekend.
Stel je voor: een windpark op 100 meter diepte met 10 MW turbines versus een park op 30 meter diepte met 15 MW turbines.
Aanbevelingen: flexibiliteit en maatwerk noodzakelijk
De ene combinatie vraagt om andere schepen en andere technieken dan de andere. Door al deze variaties langs te lopen, konden de onderzoekers een betrouwbbare bandbreedte bepalen. Dit maakt de uitkomst enorm waardevol.
Het laat zien dat er niet zoiets bestaat als dé standaardprijs voor ontmanteling. Elke situatie is anders.
En dat is precies de informatie die de sector nodig heeft om betere inschrijvingen te doen en realistische begrotingen te maken.
De tijd van gokken is voorbij. De boodschap van TNO is duidelijk: de huidige aanpak werkt niet. De vaste bankgarantie per MW is een te grove maat. In plaats daarvan pleiten experts voor een flexibeler systeem.
Grote innovatiekansen voor Nederland
Stel je voor dat een ontwikkelaar kan aantonen dat zijn park, door slimme ontwerpkeuzes of een gunstige locatie, goedkoper te ontmantelen is. Waarom zou hij dan dezelfde hoge garantie moeten betalen als een project met een complexe, dure ligging?
Een systeem waarin je lagere garanties kunt bewijzen tijdens de looptijd van het project, moedigt innovatie en efficiëntie aan. Het zorgt ervoor dat de kostenpost beter past bij het daadwerkelijke risico. Dit ontlast ontwikkelaars en maakt de markt eerlijker en transparanter.
Ondanks de hogere kosten, zit er ook een positieve kant aan het verhaal.
De noodzaak om slimmer en goedkoper te ontmantelen, biedt een enorme kans voor de Nederlandse maritieme sector. Onze expertise in heavy-lift operaties, gespecialiseerd transport en offshore engineering is wereldwijd gevraagd. Bedrijven die nu innovatieve methoden ontwikkelen voor transport en verankering van drijvende windparken, of die turbines in één stuk demonteren, hebben een gouden toekomst.
Erosiebescherming grootste kostenpost
Dit is een kans voor Nederlandse havens en technologiebedrijven om zich te positioneren als dé ontmantelaar van Europa.
De vraag gaat de komende decennia enorm groeien. Wie nu de juiste technieken ontwikkelt, kan hier een lucratieve markt mee bedienen. Om nog even terug te komen op die 40 procent voor scour protection: dit is het hart van het kostenprobleem.
De stenen matten zijn vaak decennia lang blootgesteld aan de elementen. Ze zijn verzakt, overgroeid met zeewier en soms deels in de bodem gedrukt.
Ze precisie vissen met een kraanschip op 30 meter diepte is topsport.
Uitgebreide simulaties met sectorvalidatie
De beschadigde stenen moeten worden gesorteerd en afgevoerd. Dit proces kan weken duren per windmolen. Hier zit dus een enorme efficientieslag. Bedrijven die onderzoek doen naar alternatieve bodembescherming die makkelijker te verwijderen is, of die slimme methoden ontwikkelen om de stenen te ‘oogsten’, kunnen deze kostenpost drastisch verlagen.
Dit is de plek waar innovatie het hardst nodig is. Het UWiSE-model is niet zomaar een rekenprogramma.
Het is een instrument dat breed gedragen wordt in de sector. De resultaten zijn gevalideerd met experts vanuit de industrie, zodat de uitkomsten niet alleen theoretisch kloppen, maar ook praktisch herkenbaar zijn. Dit geeft het rapport extra gewicht.
Het toont aan dat de hogere kostenraming geen angstmakerij is, maar een realistische weergave van de huidige markt.
Flexibel beleid en maatwerk nodig
De simulaties laten zien dat de inzet van zware hijskranen zoals de Sleipnir of de Allseas’ Pioneering Spirit, de kosten flink beïnvloeden. De beschikbaarheid van deze schepen en de tarieven die ze rekenen, zijn een cruciale factor in de totaalprijs. De overheid moet aan de bak.
Het beleid moet mee veranderen. Een vast tarief per MW werkt niet meer in een tijd waarin projecten steeds verder uit de kust komen en turbines steeds groter worden.
Maatwerk is het toverwoord. Per locatie bekeken moet worden wat de ontmanteling gaat kosten. Factoren als afstand tot haven, diepte, bodemtype en de keuze voor betrouwbare ankers en kettingen moeten meewegen in de hoogte van de bankgarantie.
Dit voorkomt dat er straks een financieel gat ontstaat bij de ontmanteling van de eerste generatie windparken. Een flexibel systeem zorgt voor een gezonde markt waarin partijen een eerlijke prijs betalen voor de daadwerkelijke kosten die ze straks maken.
Een kostenoverzicht: budget, midden en premium
Om je een concreet beeld te geven, splitsen we de kosten per megawatt op in drie niveaus. De ondergrens (budget) gaat uit van een zeer gunstig scenario: een park dicht bij de kust, gunstige bodemcondities en een efficiënte operatie.
De middenmoot is de TNO-norm, een realistische inschatting voor de meeste projecten.
De bovengrens (premium) geldt voor complexe situaties: ver van de kust, rotsige bodems of technische complicaties. Let wel: dit zijn kosten voor het volledig verwijderen van alle componenten, inclusief fundering tot op de zeebodem.
- Budget (€110.600 per MW): Dit bedrag komt overeen met de kosten voor gedeeltelijke ontmanteling, waarbij de monopile tot 6 meter onder de zeebodem wordt afgezaagd en achterblijft. Dit is de goedkoopste optie, maar is in veel gevallen niet toegestaan of niet de gewenste standaard. Voor een volledige verwijdering is dit het absolute minimum in zeer gunstige omstandigheden.
- Midden (€172.500 per MW): Dit is de nieuwe realistische standaard volgens TNO voor een volledige ontmanteling. Een park van 2 GW (2000 MW) kost hiermee 345 miljoen euro. Dit is een goede inschatting voor de meeste moderne windparken op een gemiddelde afstand en diepte.
- Premium (€200.000+ per MW): Voor projecten die verder dan 200 kilometer van de haven liggen, op grote diepte of met complexe bodemgesteldheid (zoals rots of diepe zandlagen), kunnen de kosten makkelijk oplopen tot dit niveau. De extra logistieke uitdagingen en de noodzaak voor zwaardere apparatuur drijven de prijs op.
Total Cost of Ownership (TCO) over 20 jaar
De ontmantelingskosten zijn slechts één onderdeel van de totale exploitatie. De TCO over de levensduur van een windpark (20-25 jaar) is de som van investering, onderhoud, bedrijfsvoering en uiteindelijk de ontmanteling.
Laten we een rekenvoorbeeld maken voor een enkele 15 MW turbine. De ontmantelingskosten zijn dus eenmalig aan het eind, maar de bankgarantie moet al bij de bouw worden geregeld. De kosten die je nu maakt, bepalen de garantie die je moet stellen.
Een te lage garantie leidt tot extra kosten later. De totale kosten over de levensduur van zo’n turbine liggen in de miljoenen.
Een realistische inschatting van de ontmanteling voorkomt dat je aan het einde van de rit voor onaangename verrassingen komt te staan.
Vergelijking: goedkoop versus duur
Het verschil tussen een budget- en een premium-scenario is groot. Stel je hebt een project van 100 MW.
Dan is het verschil tussen de lage en hoge raming al snel 9 miljoen euro. Dit verschil zit hem vooral in de logistiek. De goedkopere optie maakt gebruik van een beperkt aantal schepen, een korte vaartijd en een eenvoudige demontage.
De dure optie vereist een speciaal ingevlogen heavy-lift kraanschip dat dagen moet wachten op een weerwindow, en een grotere vloot aan begeleidende schepen.
De keuze voor een bepaalde locatie en technologie aan het begin van het project bepaalt dus voor een groot deel hoeveel geld je later kwijt bent. Slimme keuzes vooraf besparen tonnen.
Concrete bespaartips
Wil je als ontwikkelaar de ontmantelingskosten beheersen? Dan moet je nu al slimme keuzes maken.
- Ontwerp voor ontmanteling: Kies bij de bouw voor funderingen en componenten die makkelijker te demonteren zijn. Denk aan standaardverbindingen in plaats van lasnaden. Dit maakt het werk op zee sneller en goedkoper.
- Combineer logistiek: Werk samen met andere ontwikkelaars in de regio. Misschien kunnen schepen na het onderhoud van het ene park direct door naar de ontmanteling van het andere. Dit verlaagt de lege vaart en de huurkosten van dure schepen.
- Investeer in innovatie: Stimuleer de ontwikkeling van methoden om scour protection efficiënter te verwijderen. Dit is de grootste kostenpost, dus hier valt het meeste te winnen.
- Gebruik flexibele garanties: Zorg dat je bij de bank en de overheid een regeling treft waarin je de garantie kunt bijstellen als je tijdens de looptijd van het project aantoont dat je kosten lager uitvallen door efficiëntere operaties.
- Kies de juiste partner: Ga vroeg in gesprek met gespecialiseerde maritieme aannemers. Hun expertise in heavy-lift en transport kan helpen om het ontwerp en de planning zo efficiënt mogelijk te maken.
Het is niet alleen een kwestie van geld opzijzetten, maar vooral van kosten drukken. De ontmanteling van offshore windparken is een complexe en dure operatie die we de afgelopen jaren onderschat hebben. De cijfers van TNO zorgen voor een wake-up call. Het is tijd voor een nieuwe aanpak, waarbij drijvende windparken logistieke uitdagingen met zich meebrengen die vragen om realistische budgetten en slimme oplossingen.