Wat is een 'Open Stern' concept bij heavy-lift schepen?

Een open stern. Je hoort het wel vaker voorbijkomen in de haven, vooral als het gaat over die gigantische schepen die zware ladingen vervoeren. Het klinkt misschien een beetje technisch, maar het is eigenlijk een super slim idee.

Stel je voor: je hebt een schip, maar in plaats van een dichte kont, is de achterkant gewoon open.

Zo open als een garagedeur die tot aan het water toe openstaat. Dat is het in een notendop.

En dat verandert alles voor de manier waarop we zware ladingen aan boord brengen. Waarom doen ze dat? Omdat het leven een stuk makkelijker maakt.

Vroeger, met die traditionele schepen, moest je alle lading aan dek leggen of met gigantische kranen overboord hijsen.

Een open stern geeft je een directe toegangspoort tot de zee. Het water stroomt zo de laadruimte in, en je kunt je lading er zo op varen of er met speciale voertuigen oprijden. Het is de meest efficiënte manier om dingen in en uit een schip te krijgen, vooral als ze te groot of te zwaar zijn voor een kraan.

De basis: wat is het precies?

Stel je een normaal schip voor. De achterkant, de hek, is meestal dicht en zit vol met de schroefas en de roerinstallatie. Bij een open stern wordt dit hele compartiment opengetrokken.

De vloer van het dek loopt door tot achter de schroeven en het roer, en de zijkanten van het schip lopen taps toe tot aan de waterlijn.

Je creëert een soort gigantische hellingbaan die onder water doorloopt. De schroeven en het roer blijven wel gewoon hun werk doen, maar ze zijn nu zichtbaar en de laadruimte is direct bereikbaar vanaf het water.

De technische term hiervoor is een "well deck". In het Nederlands noemen we dat een "kuipdek". Dit dek is dus volledig waterdicht af te sluiten met zware deuren, zodat het schip gewoon naar volle zee kan.

Als je aankomt op je bestemming, open je de deuren, het zeewater stroomt de kuip in en de waterstand in de kuip stijgt tot hetzelfde niveau als buiten.

En voilà: je hebt een geïmproviseerde haven gecreëerd op zee.

Waarom is dit zo'n gamechanger voor heavy-lift en offshore?

Het belangrijkste voordeel is simpelweg de toegankelijkheid. Je bent niet meer afhankelijk van kranen om alles aan boord te krijgen.

Denk aan de bouw van een offshore windmolenpark. Je hebt te maken met gigantische funderingen, torens, bladen en generators.

Een open stern schip, zoals een typische DP2 (Dynamisch Positionering) heavy-lift vessel, kan zo naast de fundering varen, de lading (bijvoorbeeld een monopile van 80 meter lang en 1000 ton) aan boord laten rollen via een speciale trailer, en dan doorvaren naar de installatieplaats. Dit bespaart enorm veel tijd en geld. Een kraan die 1000 ton kan tillen, kost al snel €50.000 tot €100.000 per dag, exclusief het schip.

Met een open stern kan het schip zichzelf laden en lossen, mits je de juiste hulpmiddelen hebt. Dit maakt de operatie sneller, veiliger (minder kraanbewegingen boven water) en goedkoper.

Bovendien kun je ladingen vervoeren die zo breed zijn dat ze niet meer aan dek passen, maar die wel in de breedte van de kuip passen. Je kunt de lading namelijk ook zijdelings laden via de open zijkant als de kuip vol water staat.

Hoe werkt het in de praktijk? De kern van de operatie

Het proces is een mooi staaltje logistiek op zee. Eerst vaart het schip, een type als een 'Project Vessel' of 'Heavy Lift Ship', naar de laadlocatie.

De boegschroeven en DP-systeem (een set van computergestuurde schroeven die het schip op een vaste positie houden) zorgen ervoor dat het schip muurvast ligt, op een paar centimeter nauwkeurig. Vervolgens gaan de hekdeuren open. Dit zijn vaak hydraulisch bediende kleppen van wel 15 tot 20 meter breed.

Zodra de deuren open zijn, stroomt de kuip vol. De waterdiepte in de kuip kan oplopen tot 4 of 5 meter.

Nu komt de lading aanvaren. Dit kan een drijvend object zijn, zoals een ponton met een kraan, of een object dat op een dieplader staat. In het geval van een ponton: het vaart de kuip in, waarna de kuip langzaam wordt leeggepompt. Het ponton zakt en komt tot rust op de bodem van het schip.

Als de lading op wielen komt, rijd deze simpelweg de helling op. De hellingshoek is vaak maximaal 8 tot 10 graden, zodat het geen probleem is voor zware trailers.

Als de lading eenmaal binnen is, wordt de kuip weer leeggepompt. De deuren gaan dicht, de waterdichte compartimenten zijn weer gesloten en het schip is klaar voor de overtocht. Op de bestemming gebeurt het proces in omgekeerde volgorde. Dit systeem werkt perfect voor:

• Monopiles: De funderingen voor windturbines.
• Transformatorstations: De 'stops' die stroom van de zee naar het land brengen.
• Floatels: Tijdelijke woonboten voor offshore werkers.
• Ro-ro ladingen: Roll-on/Roll-off, dus voertuigen die zelf aan en af rijden.

Varianten, prijzen en de markt

Er is niet één type open stern. Je hebt de klassieke 'LCT' (Landing Craft Tank) die vaak gebruikt wordt voor kustgebieden, met een simpele valplank. Die zijn vaak te koop voor €1 tot €3 miljoen, afhankelijk van de leeftijd en het laadvermogen (meestal rond de 200-500 ton).

Maar voor de echte heavy-lift en offshore wereld duik je in de ultieme gids voor heavy-lift schepen en maritiem transport, want daar praten we over compleet andere schepen.

De echte giganten zijn vaak DP2 Heavy Lift Vessels met een open stern. Wie zich wil verdiepen in de techniek achter deze heavy-lift schepen: merken als HMZ (Huisman), MacGregor of Rolls-Royce leveren de hijskranen voor deze schepen.

Een splinternieuw schip van een bedrijf als Boskalis of Van Oord (die vaak werken met schepen als de 'Rotterdam' of 'Viking Neptun') met een open stern en een kraan van 1000-3000 ton capaciteit kost al snel tussen de €70 miljoen en €150 miljoen. De prijs hangt enorm af van de specificaties: hoeveel ton hij kan hijsen, de DP-klasse (DP2 is standaard, DP3 is voor extreem gevaarlijke zones), en de grootte van de laadruimte. Je hebt ook de 'Cargo Barges'.

Dit zijn drijvende bakken met een open stern, vaak gebruikt om vanaf een moederschip lading naar ondiep water te brengen.

De prijs voor een tweedehands barges met een open stern ligt vaak tussen de €500.000 en €2 miljoen, afhankelijk van de afmetingen en certificering. Voor de grote jongens in de markt (de 'Super Ships') is het de investering waard omdat ze met één klus de huur al terugverdienen.

Prijsindicatie overzicht (indicatief)

1. Kleine LCT / Landing Craft: €1M - €3M. Ideaal voor kustwerkjes, max 500 ton.
2. Mid-size Offshore Vessel (DP2): €20M - €50M. Vaak een kraan van 250-600 ton.
3. Topklasse Heavy Lift (DP2/3): €80M - €150M+. Kraken van 1000-5000 ton, open stern standaard.

Praktische tips voor wie ermee werkt

Als je als projectmanager of logistiek planner te maken krijgt met een schip met een open stern, let dan op een paar cruciale dingen.

Ten eerste: het weer. Hoewel het schip DP heeft, is de open kuip een open doel voor golven. Als de golfhoogte buiten hoger is dan 1,5 meter, kan het gevaarlijk worden om de deuren te openen of om te laden. De golven slaan dan de kuip in en dat geeft een 'sloshing' effect (het water gaat heen en weer), wat de stabiliteit van het schip en de lading beïnvloedt.

Ten tweede: de waterdiepte. Je kunt niet zomaar overal aanmeren.

De kuip moet diep genoeg zijn om de lading op te vangen, maar het schip heeft ook diepgang nodig.

Als je een monopile van 8 meter diameter wilt laden, moet de kuip minstens 10 meter breed zijn en diep genoeg. Zorg dat je de 'loading computers' van het schip raadpleegt. Dit zijn softwareprogramma's die de stabiliteit van het schip berekenen tijdens het laden.

Zonder deze berekening mag er niets aan boord. Ten derde: de bevestiging.

Een lading die in een open kuip ligt, is blootgesteld aan de elementen. Zodra de deuren dichtgaan en je vaart, moet de lading extreem goed vastgezet worden. Denk aan 'seafasten': gigantische stalen blokken die tegen de lading gelast of gebout worden, en spanbanden van wel 50 ton trekkracht.

Een open stern is een geweldig concept, maar alleen als je de krachten van de zee respecteert.

Een open stern concept bij zware-ladingschepen is dus veel meer dan alleen een gat in het schip. Het is een slimme, pragmatische oplossing die de offshore-industrie mogelijk heeft gemaakt. Het maakt het vervoeren van de zwaarste en grootste objecten ter wereld tot een haalbare, en soms zelfs elegante, operatie.