Wat is een 'Float-on/Float-off' operatie? Techniek en uitvoering

Een boot die een andere boot optilt? Dat klinkt als een trucje, maar in de zware scheepvaart is het pure noodzaak.

Float-on/float-off (ook wel FOOO of lift-on/lift-off) is de techniek waarbij je een lading – van een kleine kotter tot een compleet olieplatform – op een speciaal schip plaatst zonder hijskranen te gebruiken.

Je gebruikt simpelweg het water zelf. Denk aan een zwembad dat langzaam volloopt: de lading drijft en wordt zo op de transportboot getild. Geen zware hijskranen, geen gedoe met kranen op zee.

Het is de meest veilige manier om zwaar transport over water te verplaatsen. In de offshore-wereld is dit onmisbaar.

Je ziet het bij de aanleg van windparken, maar ook bij het verplaatsen van drijvende productie-installaties. Het is een exacte, gecontroleerde operatie die vraagt om precisie en ervaring.

De kern van de operatie: hoe werkt het precies?

Het begint met de juiste boot. Je hebt een zogenaamd 'semi-submersible' schip nodig.

Denk aan schepen van merken als Swire Shipping, de BigLift vloot of de 'MV Blue Marlin'.

Deze schepen kunnen hun ballasttanks vullen met water, waardoor het dek langzaam zakt. Stel je een vrachtwagen voor die langzaam in een zwembad rijdt tot alleen de wielen nog boven water uitsteken. Dat is het idee.

De lading – bijvoorbeeld een 500-tons kraanschip of een productie-module – ligt al te wachten op een diep water. De FOOO-boot vaart er langzaam overheen.

Het waterpeil stijgt, het schip zakt en het dek verdwijnt onder de lading. Omdat de lading al drijft, ontstaat er geen zware belasting op het dek. Het is een kwestie van millimeters precisie: te snel zakken en de lading botst tegen de zijkant; te langzaam en het proces duurt te lang. Zodra het dek diep genoeg ligt, wordt de lading vastgezet met zware spanbanden, kettingen en stoppers.

Deze moeten een veiligheidsfactor hebben van minimaal 6:1. Dat betekent dat een band die 100 ton kan houden, maximaal 16,6 ton belast mag worden.

In de praktijk gebruiken we vaak RUD-krachtlijnen of KWB-kettingen van 40 tot 60 ton capaciteit per stuk. De totale bevestiging moet het gewicht van de lading plus extra veiligheid voor golven en wind kunnen dragen. Hierna wordt het water uit de ballasttanks gepompt.

Het schip stijgt en tilt de lading uit het water. Dit proces duurt vaak 4 tot 8 uur, afhankelijk van het gewicht en de diepgang.

Waarom kiezen voor FOOO?

De lading rust nu op het dek, veilig vastgezet. De boot is klaar om te varen. De maximale diepgang van deze schepen ligt vaak tussen de 10 en 15 meter, afhankelijk van het type.

De voordelen zijn duidelijk. Allereerst vermijd je de risico's van kranen op zee.

Een kraan op een schip heeft te maken met beweging door golven.

Bij FOOO gebeurt alles op een stabiel dek, ver van het wateroppervlak. Ten tweede is het efficiënter voor zware, onhandige ladingen. Een windturbineblad van 80 meter lang past niet in een hijskraan, maar wel op een FOOO-schip.

Ten derde is het vaak sneller. Een typische operatie duurt 1 tot 3 dagen, inclusief voorbereiding.

De kosten liggen hoger dan regulier transport, maar lager dan complexe hijsoperaties. Een FOOO-operatie voor een lading van 1.000 ton kost gemiddeld tussen de €50.000 en €150.000, afhankelijk van de afstand, de duur en het type schip. Voor een enkele windturbine (blad, toren en nacelle) ligt de prijs rond de €80.000 tot €120.000. Als je kijkt naar de totale kosten van een windparkproject, is dit een relatief kleine post met een enorme impact op de veiligheid.

Varianten en modellen: welk schip kies je?

Niet elk FOOO-schip is hetzelfde. Er zijn drie hoofdtypen.

Ten eerste de 'semi-submersible heavy lift ships'. Deze zijn het meest gangbaar. Voorbeelden zijn de MV Blue Marlin (capaciteit 75.000 ton) of de MV Black Marlin.

Ze hebben een breed dek (tot 60 meter) en een lage diepgang. Ideaal voor windturbines en modules tot 20.000 ton.

Ten tweede de 'deck carrier'. Dit zijn schepen met een vlak dek zonder eigen hijsapparatuur.

Ze zijn specifiek gebouwd voor FOOO en hebben vaak een lagere capaciteit (tot 10.000 ton). Merken zoals de 'MV Fjord' of 'MV Fjell' vallen hieronder. Ze zijn wendbaarder en geschikt voor korte afstanden in kustwateren. Ten derde de 'barge combinatie'.

Hierbij wordt een grote, vlakke barge (zoals een 200-voet barge) gebruikt in combinatie met een sleepboot. Dit is goedkoper maar minder stabiel op open zee.

Ideaal voor binnenwateren of beschutte kusten. De huurprijs van een dergelijke barge ligt rond de €5.000 tot €10.000 per dag, exclusief sleepboot. De keuze hangt af van drie factoren: gewicht, afmetingen en bestemming.

Een windturbineblad van 80 meter past op een breed dek van een semi-submersible.

Prijzen en huurmodellen

Een zwaar platform van 15.000 ton vereist een schip met een laag zwaartepunt en sterke ballastsystemen. Voor offshore windparken in de Noordzee worden vaak schepen van Swire Shipping of BigLift ingezet, die ook essentieel zijn voor de ontmanteling van olieplatforms. Deze schepen hebben een bewezen trackrecord en voldoen aan de strengste veiligheidsnormen (zoals DNV-GL certificering).

De prijs van een FOOO-schip hangt af van de markt. In 2024 liggen de dagprijzen voor een semi-submersible tussen de €30.000 en €60.000 per dag.

Voor een complete operatie (inclusief bemanning, ballastsystemen en verzekering) betaal je al snel €100.000 tot €200.000. Dit klinkt duur, maar vergeet niet dat je een lading van 5.000 ton veilig over 1.000 zeemijl vervoert. Er zijn verschillende huurmodellen.

'Voyage charter' betekent dat je het schip huurt voor een enkele reis. 'Time charter' is voor langere periodes, bijvoorbeeld voor een heel windparkproject van 6 maanden.

Bij time charter liggen de kosten rond de €1,5 miljoen per maand, inclusief bemanning en onderhoud.

Voor kleinere projecten kun je ook een 'spot charter' afsluiten. Dit is een korte-termijn huur, vaak voor één operatie. De prijs is dan hoger per dag, maar de totale kosten zijn lager. Voor een FOOO-operatie van een kotter (50 ton) op een barge betaal je ongeveer €15.000 tot €25.000.

Verzekering is een aparte post. De ladingverzekering voor FOOO-operaties ligt hoger dan regulier transport, omdat de risico's anders zijn.

Reken op 2-3% van de ladingwaarde. Voor een lading van €5 miljoen is dat €100.000 tot €150.000.

Praktische tips voor een succesvolle operatie

De voorbereiding is het halve werk. Begin minimaal 3 maanden van tevoren met plannen.

Zorg dat alle tekeningen en gewichtsverdelingen klaarliggen. Gebruik software zoals ShipWeight of NAPA om de stabiliteit te berekenen. Een fout in de berekening kan leiden tot een kapseizend schip – een nachtmerrie die je wilt vermijden.

Test de lading voordat je begint. Controleer of de lading waterdicht is en of er geen lekkages zijn.

Bij FOOO wordt de lading namelijk kortstondig onder water gezet. Een klein lek kan groot worden. Gebruik duikers om de lading te inspecteren voor het opdrijven. Kies de juiste bemanning.

Een FOOO-operatie vereist een ervaren kapitein en een speciaal ballastteam. De kapitein moet bekend zijn met het schip en de omgeving.

Het ballastteam moet de pompen en kleppen bedienen met precisie. Een verkeerde volgorde kan het schip onstabiel maken. Monitor het weer. FOOO-operaties zijn gevoelig voor golven en wind.

De ideale omstandigheden zijn golven kleiner dan 1,5 meter en windkracht 4.

Gebruik een weersvoorspellingsservice zoals MetOcean Solutions of Windy. Plan een backup-dag in het schema – het weer in de Noordzee is onvoorspelbaar. Veiligheid staat voorop. Draag altijd een reddingsvest en gebruik valbeveiliging op het dek.

De spanning van de kettingen kan enorme krachten loslaten bij een breuk. Houd een veiligheidszone van 10 meter rond de lading aan tijdens het nauwkeurige ballastmanagement bij superzware objecten.

Communiceer duidelijk met alle partijen. Gebruik een centrale radiofrequentie voor de kapitein, het ballastteam en de ladingbegeleiders.

Zorg dat iedereen weet wat er gaat gebeuren en wanneer. Een miscommunicatie kan leiden tot vertragingen of ongelukken. Na de operatie: controleer alles.

Controleer de bevestigingsmiddelen op slijtage en de lading op schade. Documenteer de hele operatie voor toekomstige referentie.

Dit helpt bij het verbeteren van processen en het voldoen aan regelgeving.

Conclusie: een krachtige tool in de maritieme wereld

Float-on/float-off is meer dan een techniek; het is een strategie. Het maakt zwaar transport mogelijk zonder de risico's van kranen op zee.

Van windturbines tot olieplatforms, FOOO biedt een veilige, efficiënte oplossing. De kosten zijn hoog, maar de voordelen wegen op tegen de investering. Wil je zelf een FOOO-operatie plannen? Begin met een goede voorbereiding, kies het juiste schip en zorg voor een ervaren team.

Met de juiste aanpak wordt elke lading een succesverhaal. En wie weet, misschien sta je straks aan dek van een gigantisch schip, klaar om de volgende mijlpaal in de maritieme wereld te verplaatsen.