Hoe repareer je een lekkende schroefasafdichting?

Een lekkende schroefasafdichting is het soort probleem dat je direct voelt in je maag. Het is water in de machinekamer, het is olie in het water, en het is tijd die je niet hebt.

Je staat op een hefschip of een DP-bodembeun, de zee is ruw en je moet nu actie ondernemen.

Je hoeft geen wondermiddel te zijn, je moet gewoon weten wat je doet en stap voor stap werken. Hier is een eerlijke, praktische handleiding voor offshore reparatie, geschreven zoals we het zelf doen: rechttoe, rechtaan, zonder geneuzel.

Wat je nodig hebt: materialen, gereedschap en omstandigheden

Voor je begint, check je de basics. Zonder de juiste spullen begin je niet, want op zee is een gemist onderdeel een verloren dag.

Je werkt aan een schroefasafdichting op een heavy-lift schip of offshore beun, dus je hebt ruimte nodig, stabiliteit en veiligheid. We werken met een double-lip afdichting (meestal een lipseal), maar de aanpak verschilt per type.

• Reserve afdichtingset (lipseal of mechanical seal) passend op de schroefasdiameter, bijvoorbeeld 180 mm, 220 mm of 260 mm. Merken: John Crane, EagleBurgmann, Flex-A-Seal.
• Vet: marine-grade vet op basis van lithium of PTFE, circa 2–3 tubes (500 g per tube). Prijsindicatie: €25–€45 per tube.
• Reiniger: marine-safe ontvetter (geen agressieve solventen), circa 1 liter.
• Sealant: Loctite 577 of Sikaflex-292i (maritiem), 1–2 tubes, €15–€30 per stuk.
• Gereedschap: momentsleutel (20–200 Nm), passende dopsleutels (17–32 mm), inbussleutels (5–12 mm), kunststof hamer, smeernippelset, borstels, poetsdoeken.
• Veiligheid: nitril handschoenen, veiligheidsbril, gehoorbescherming, PPE volgens offshore regels.
• Hulpmiddelen: asbeschermers, afdekplaten, smeerpistool, eventueel een vacuümpomp voor het testen.

Je bent geen monteur in een garage; je bent offshore. Materialen die je standaard bij je moet hebben: Tijd indicatie: voorbereiding 30–60 min, demontage 60–120 min, montage 60–120 min, testen 30–60 min. Totaal: 4–8 uur, afhankelijk van toegankelijkheid en slijtage.

Veiligheid en werkvoorbereiding: eerst de boel veiligstellen

Veiligheid is geen checklist, het is een mindset. Je werkt rond een roterende as, met hydrauliek en zware lading.

Zonder permit-to-work en goede isolatie van de aandrijving start je niets. De verantwoordelijkheid ligt bij jou en je team.

Eerst stoppen, dan denken, dan doen. Zorg dat je een permit-to-work hebt (hot work, confined space, lifting) en dat de machinekamer geventileerd is.

De schroefas loopt door de romp, dus er kan water binnenkomen. Check de bilge pompen en zorg dat je geen overstroming krijgt. Stap 1: Stop de aandrijving en zet de motor op ‘lock-out tag-out’.

De generator mag niet starten. Zet de schroefas vast met het gat voor de pallethouder of een asstop.

Gebruik geen houten wiggen; die slijten en geven onveiligheid. Stap 2: Meet de temperatuur van de lagerhuis en de olie. Als het warmer is dan 70°C, laat het eerst afkoelen. Snel werken is goed, maar je wilt geen brandwonden of thermische schok.

Stap 3: Leg een afdekplaat onder de afdichting om vuil en water op te vangen.

Zet een emmer klaar voor olie/koelvloeistof. Je wilt geen verontreiniging in de zee; zorg dat je begrijpt hoe een oily water separator werkt om lozingen te voorkomen. Houd een olie-absorptiepad bij de hand (€10–€15 per pack).

Stap-voor-stap: de lekkende schroefasafdichting repareren

Hieronder vind je een concrete aanpak. We werken met een lipseal, omdat dat op veel offshore schepen voorkomt.

Stap 1: Toegang creëren en de oude afdichting verwijderen

1. Verwijder de buitenste behuizing van de afdichting (pakkingdoos). Meestal zitten er 6–12 bouten M16 of M20 op een koppelingsvlak. Draai ze los met een momentsleutel op 80–120 Nm, afhankelijk van het type.
2. Haal de oude lipseal eruit. Gebruik een kunststof hamer en een breekijzer van 200 mm. Wees voorzichtig: je wilt de schroefas niet beschadigen. Geen metalen hamer op de as!
3. Reinig het zitvlak grondig. Borstel de oude sealresten weg, veeg het vlak droog. Gebruik marine-safe ontvetter en poetsdoeken. Check of er krassen of oneffenheden zijn. Als het zitvlak beschadigd is, schuur het licht met fijn schuurpapier (korrel 400–600).
4. Controleer de schroefas op slijtage. Meet de diameter op drie punten (boven, zijkant, onder) met een schuifmaat. Tolerantie: max 0,05 mm slijtage. Als je meer ziet, overweeg een asreparatie of -vervanging.

Mocht je voor complexere klussen de beste scheepswerven voor reparatie en onderhoud in de regio zoeken, dan helpen we je graag verder. Heb je een mechanical seal? De stappen zijn vergelijkbaar, maar de montage is strakker en vereist meer precisie. Tijd: 30–60 min.

Stap 2: Voorbereiden van de nieuwe afdichting

1. Meet de schroefasdiameter nauwkeurig. Voorbeeld: 220 mm. Kies een afdichting met een binnendiameter die 1–2 mm kleiner is dan de as (bijv. 218 mm voor een 220 mm as) voor een lichte perspas.
2. Controleer de behuizing: binnendiameter moet 0,1–0,3 mm groter zijn dan de buiten diameter van de afdichting. Voorbeeld: behuizing 250 mm, afdichting 249,8 mm.
3. Vet de nieuwe lipseal in met marine-grade vet. Gebruik een dunne laag op de lip en het contactvlak. Niet te veel: overtollig vet leidt tot opbouw en lekkage.
4. Controleer de veerdruk. De lip moet licht samengedrukt zijn. Bij twijfel: test in een droge setting zonder as om de pasvorm te checken.

Veelgemaakte fout: te hard slaan en de as beschadigen. Gebruik een kunststof hamer en werk rustig.

Stap 3: Plaatsen van de nieuwe afdichting

1. Plaats de nieuwe afdichting in de behuizing. Gebruik een montagehuls of een stuk buis met dezelfde diameter als de as om de afdichting recht in te drukken. Druk met de hand tot 10–20 mm diepte.
2. Gebruik een momentsleutel om de behuizing vast te zetten. Start in kruislings patroon, 30% koppel, dan 60%, dan 100%. Voor M16 bouten: 80–100 Nm. Voor M20: 140–180 Nm. Niet harder: je kunt de behuizing vervormen.
3. Check de passing rond de as. De afdichting moet licht contact maken, zonder te knellen. Draai de as handmatig (met een passend gereedschap) om te voelen of er wrijving is.
4. Als je een mechanical seal monteert: volg de fabrikantinstructies nauwkeurig. Bij John Crane type 1: de veer moet in de juiste richting staan, de sluitring op koppelingsvlak. Koppel de bouten op 60–80 Nm.

Tijd: 20–30 min. Veelgemaakte fout: verkeerde maatvoering.

Stap 4: Vullen en smeren van het systeem

1. Vul het lagerhuis met de juiste olie (ISO VG 46 of 68, afhankelijk van fabrikant). Gebruik een trechter en filter (10 micron) om verontreiniging te voorkomen. Vul tot het aangegeven peil, meestal een kijkglas op 50%.
2. Voeg eventueel een additief toe volgens fabrikant (bijv. anti-schuim). Gebruik max 0,5% van het olievolume.
3. Check de smeernippels. Spuit vet in de lagering (2–3 pompslagen met een handpomp). Niet overdrijven: te veel vet leidt tot drukopbouw en lekkage.
4. Sluit de behuizing en check alle pakkingen. Vervang indien nodig de O-ringen (maatvoering: bijv. 10 mm doorsnede, 220 mm binnendiameter). Kosten: €5–€15 per stuk.

Check altijd tweemaal, met twee verschillende meetmiddelen. Tijd: 30–60 min. Veelgemaakte fout: verkeerde volgorde van bouten aantrekken, wat tot lekkage leidt. Gebruik een kruislings patroon. Tijd: 20–40 min.

Stap 5: Testen en afstellen

1. Draai de as handmatig 5–10 slagen. Voel of er gelijkmatige weerstand is. Als het stroef voelt, check de passing opnieuw.
2. Start de motor op lage snelheid (10–20% van nominaal toerental) en observeer de afdichting. Kijk 5 minuten naar lekkage. Verwacht een minimale film van olie; druppels zijn niet acceptabel.
3. Verhoog stapsgewijs naar 50%, dan 100% toerental. Monitor temperatuur en trilling. Als de temperatuur boven 80°C stijgt of trilling toeneemt, stop direct.
4. Test indien mogelijk met een vacuümpomp op de behuizing (0,5 bar) om de afdichting te belasten zonder rotatie. Zie je luchtbellen? Dan is er nog een lek.

Veelgemaakte fout: olie met verontreiniging vullen. Gebruik altijd een filter en schone emmers. Tijd: 30–60 min.

Veelgemaakte fout: te snel opschakelen. Neem de tijd; een lekkage na 10 minuten is nog steeds een falen.

Veelgemaakte fouten en hoe je ze voorkomt

Veel monteurs maken dezelfde fouten, ook offshore. De meest voorkomende is een verkeerde pasvorm.

Een afdichting die te strak zit, slijt sneller en lekt. Een die te los zit, loopt uit. Check altijd tweemaal. Een andere fout is te hard aantrekken van bouten.

Gebruik een momentsleutel en een kruislings patroon. Een derde fout is het vergeten van de juiste olie.

Gebruik marine-grade olie met de juiste viscositeit, geen hydrauliekolie. En tot slot: werk niet zonder permit-to-work. Veiligheid gaat voor snelheid.

Een goede reparatie is geen race. Het is een gestage, herhaalbare procedure die je elke keer opnieuw kunt uitvoeren.

Verificatie-checklist: controleer na de reparatie

Voordat je de machinekamer verlaat, loop je deze lijst af. Het duurt 10 minuten, maar het voorkomt een hoop ellende.

• Is de afdichting correct geplaatst en vastgezet op het juiste koppel? (80–180 Nm afhankelijk van boutmaat)
• Is de oliepeil correct en is de olie schoon (geen verontreiniging zichtbaar)?
• Draait de as soepel zonder storende weerstand?
• Is er geen lekkage zichtbaar bij lage en hoge toerentallen?
• Zijn alle bouten en moeren visueel gecontroleerd en vastgezet?
• Is de werkruimte schoon en veilig achtergelaten?
• Is het permit-to-work afgetekend en gearchiveerd?

Als je alle punten kunt afvinken, is je reparatie geslaagd. Mocht er later alsnog lekkage optreden, dan weet je waar je moet kijken: passing, koppel, oliekwaliteit of slijtage aan de as. Gebruik voor een optimaal resultaat onze maandelijkse onderhoudschecklist voor scheepsmotoren; deze aanpak werkt op heavy-lift schepen, offshore beunen en andere maritieme toepassingen.

Je bent nu uitgerust met een concrete, herhaalbare methode. Ga je gang, maar altijd veilig.

En als je twijfelt: bel een collega of een specialist. Op zee is samenwerken geen optie, het is de norm.