De impact van de 'Carbon Tax' (ETS) op de Europese scheepvaart

Stel je voor: je bent kapitein op een zware heavy-lift kraner of manager van een offshore support vessel, en plotseling komt er een extra rekening bovenop je brandstofkosten.

Dat is precies wat de Carbon Tax, oftewel het EU-emissiehandelssysteem (ETS), per januari 2024 doet met de Europese scheepvaart. Het is geen abstract verhaal meer; het raakt direct je bedrijfsvoering, je marges en je toekomstplannen. In dit stuk leg ik je uit hoe dit systeem werkt, wat het voor jou betekent en hoe je er slim op inspeelt.

Reducing emissions from the shipping sector

De wereldwijde scheepvaart stoot enorm veel CO2 uit. In 2018 was dat 1.076 miljoen ton, goed voor 2,9% van de mondiale uitstoot.

In Europa alleen al ging het in 2021 om meer dan 124 miljoen ton CO2, ongeveer 3-4% van het EU-totaal. En de verwachting is dat deze emissies tegen 2050 met 130% zullen zijn gestegen vergeleken met 2008, tenzij we drastisch ingrijpen. De druk om te verduurzamen neemt toe.

De Internationale Maritieme Organisatie (IMO) heeft in juli 2023 nieuwe doelen en maatregelen aangekondigd die in 2025 verder worden uitgewerkt.

Inclusie van maritieme emissies in het EU-emissiehandelssysteem (ETS)

Tegelijkertijd trekt de EU zijn eigen plan: vanaf 2024 valt de scheepvaart onder het ETS, een systeem dat de uitstoot aan banden legt door een limiet te stellen en rechten te laten verhandelen. Het doel is simpel: minder broeikasgassen, snellere innovatie en een gelijk speelveld. Per 1 januari 2024 is het EU-ETS uitgebreid naar schepen groter dan 5.000 GT die in Europese havens aanmeren.

Het maakt niet uit onder welke vlag ze varen; als ze in de EU zijn, doen ze mee. De reikwijdte is specifiek: voor reizen buiten de EU worden alleen 50% van de emissies meegerekend (start en eind), terwijl tussen EU-havens en in EU-havens 100% telt.

Vanaf 2026 worden ook methaan (CH4) en lachgas (N2O) meegenomen, maar in het begin draait het alleen om CO2.

Het systeem werkt als een cap-and-trade: er is een plafond aan totale emissies, en bedrijven moeten emissierechten kopen voor elke ton CO2 die ze uitstoten. Die rechten zijn verhandelbaar, waardoor marktwerking ontstaat.

EU ETS: Potentiële fiscale gevolgen voor Nederlandse scheepvaartbedrijven

Als Nederlands scheepvaartbedrijf zit je midden in de actie. Je vaart in Europese wateren, je bent actief in offshore, heavy-lift of maritiem transport, en nu komt daar een extra fiscale dimensie bij.

Inzicht in het EU-emissiehandelssysteem (EU-ETS)

Het EU-ETS is niet zomaar een milieuheffing; het raakt je financiële huishouding op meerdere fronten, van btw tot vennootschapsbelasting. Het EU-ETS is een cap-and-trade-systeem. Dat betekent: de EU stelt een maximum aan de totale uitstoot, en bedrijven moeten rechten kopen voor elke ton CO2 die ze produceren. Die rechten worden geveild of verhandeld.

Hoe minder je uitstoot, hoe minder rechten je nodig hebt – en hoe meer je eventueel overhoudt om te verkopen. De fase-in verloopt geleidelijk.

Welke scheepvaartbedrijven worden beïnvloed?

In 2025 moet je 40% van je emissies over 2024 afdekken met rechten.

In 2026 is dat 70% van de emissies over 2025, en in 2027 ben je volledig verantwoordelijk voor 100% van je uitstoot. De eerste deadline voor het inleveren van rechten is 30 april 2025, voor 40% van de 2024-emissies. Alle schepen groter dan 5.000 GT die in Europese havens aanmeren, vallen onder het systeem.

Denk aan heavy-lift schepen, offshore support vessels, cargoschepen en tanker. Het maakt niet uit of je schip onder een Nederlandse, Antilliaanse of een andere vlag vaart; als je in de EU bent, tel je mee.

Voor Nederlandse bedrijven die actief zijn in offshore, heavy-lift en maritiem transport betekent dit dat je operationele routes nauwkeurig in de gaten moeten worden gehouden. Een reis van Rotterdam naar Aberdeen telt anders dan een reis van Amsterdam naar een haven buiten de EU. Het is zaak om je emissies per segment te monitoren.

Potentiële fiscale implicaties voor Nederlandse scheepvaartbedrijven

Naast de aanschaf van emissierechten, spelen er fiscale aspecten. In Nederland worden de aan- en verkoop van emissierechten gezien als belastbare leveringen voor de btw.

Dat betekent dat je over de aankoop van rechten btw moet betalen, en dat je bij verkoop btw in rekening brengt. Het is een extra administratieve last, maar ook een kans om je btw-teruggave te optimaliseren.

Daarnaast zijn er gevolgen voor de vennootschapsbelasting, transfer pricing en de tonnagebelasting.

De kosten voor emissierechten kunnen je winst beïnvloeden, wat weer effect heeft op je belastingdruk. Het is verstandig om je fiscale strategie hierop aan te passen, bijvoorbeeld door emissierechten als aparte kostenposten te boeken.

Praktische stappen om je voor te bereiden

Het is nu tijd om actie te ondernemen. Begin met het in kaart brengen van je emissies per schip en per reis. Overweeg daarnaast technieken voor CO2-afvang aan boord en gebruik specifieke tools voor emissions monitoring, zoals die van DNV of andere classificatiebureaus.

Zorg dat je weet hoeveel CO2 je per ton-mile produceert, zodat je precies weet hoeveel rechten je nodig hebt.

Verder is het slim om je brandstofmix onder de loep te nemen. Overweeg alternatieven zoals LNG, biobrandstof of zelfs waterstof, afhankelijk van je schiptype en operatie.

Heavy-lift schepen hebben vaak meer vermogen nodig, maar er zijn schonere opties beschikbaar. Investeer in retrofitting of nieuw materieel als dat binnen je budget past.

Strategieën voor kostenbeheersing en innovatie

De kosten voor emissierechten kunnen oplopen. Schattingen variëren, maar reken op de kosten voor het compenseren van CO2-uitstoot van tussen de €60 en €90 per ton in de komende jaren.

Voor een gemiddeld offshore support vessel kan dat neerkomen op tienduizenden euro's per jaar. Het is dus zaak om je uitstoot te verminderen, te kijken naar duurzame recycling van materialen en je rechten efficiënt te gebruiken.

Een optie is om je operaties te optimaliseren: vermijd leegvaart, combineer ladingen en verbeter je routeplanning. Ook kun je samenwerken met andere bedrijven in de keten om gezamenlijk emissierechten in te kopen of te verhandelen. Innovatie is key: investeer in energiezuinige technologieën, zoals hybrid systemen of windondersteuning.

Monitor IMO-ontwikkelingen en pas je strategie aan

De IMO komt in 2025 met nieuwe maatregelen die het EU-ETS kunnen beïnvloeden. Het is verstandig om deze ontwikkelingen te volgen en je strategie daarop af te stemmen.

Misschien komen er internationale afspraken die de EU-regels aanvullen of zelfs vervangen. Blijf flexibel en zorg dat je altijd een plan B hebt. Tip: werk samen met een fiscaal adviseur die gespecialiseerd is in de scheepvaart.

Zij kunnen je helpen bij het optimaliseren van je btw-afdracht en het inrichten van je boekhouding voor emissierechten.

“De Carbon Tax is een uitdaging, maar ook een kans om je bedrijf toekomstbestendig te maken.”

Zo voorkom je verrassingen en houd je grip op je kosten. Met deze stappen ben je goed voorbereid op de impact van het EU-ETS op je scheepvaartbedrijf. Het is een complex systeem, maar met de juiste aanpak kun je er je voordeel mee doen.

Blijf proactief, monitor je emissies en investeer in schonere technologieën. Zo vaar je niet alleen veilig, maar ook duurzaam de toekomst in.