De groei van 'Energy Hubs' in havens voor de energietransitie

Stel je voor: een haven die niet alleen containers aanneemt, maar ook waterstof, ammoniak en groene stroom levert aan schepen en platforms op zee. Dat is precies wat een energy hub doet.

Het is een plek waar energie samenkomt, wordt omgezet en wordt verdeeld, speciaal voor de zware maritieme sector. Je ziet het gebeuren in Rotterdam, Amsterdam en andere havens die zich klaarmaken voor de energietransitie. Het is geen verre toekomst meer; het is nu aan het gebeuren.

Wat is een energy hub eigenlijk?

Een energy hub is een centrale plek in een haven waar verschillende soorten energie samenkomen. Denk aan groene waterstof, ammoniak, methanol en elektriciteit van windparken op zee.

Deze energie wordt ter plekke opgeslagen, omgevormd en klaargemaakt voor gebruik. Het doel is simpel: schepen, offshore platforms en havenapparatuur overschakelen van fossiele brandstoffen naar schone energie. Denk aan een plek waar een waterstof-elektrolyser van 10 megawatt staat, naast een opslagtank van 500 kubieke meter voor vloeibare ammoniak.

Daarnaast staan laadpalen voor schepen die elektrisch varen. Het is een soort energie-supermarkt op een havenindustrieterrein.

In plaats van alleen bunkeren van stookolie, biedt de hub een menu aan schone brandstoffen. Het is belangrijk om te weten dat dit niet alleen gaat om de brandstof zelf. Het gaat ook om de logistiek eromheen: hoe kom je de brandstof aan boord? Hoe meet je het verbruik?

Hoe zorg je dat het veilig gebeurt? Een energy hub regelt dit allemaal op één plek, zodat schepen en platforms niet overal apart hoeven te zoeken naar oplossingen.

Waarom is dit zo belangrijk voor de scheepvaart?

De maritieme sector staat onder druk. De IMO (Internationale Maritieme Organisatie) eist een CO2-reductie van 40% in 2030 en 70% in 2050.

Havens moeten helpen om deze doelen te halen. Energy hubs zijn de sleutel, want ze bieden de infrastructuur die nodig is voor schone energie op zee en in de haven. Stel je voor: een zware lift-schip zoals de DB Boka of de Swan moet straks op ammoniak varen.

Waar laad je die ammoniak? Hoeveel liter heb je nodig voor een klus op 200 kilometer uit de kust?

Een energy hub biedt de opslag, het bunkeren en de logistiek op maat.

Zonder deze hubs blijven schepen hangen op fossiele brandstoffen, wat de transitie vertraagt. Het is ook een economische kans. Havens die investeren in energy hubs trekken nieuwe bedrijven aan: elektrolysefabrieken, opslagbedrijven, en bedrijven die schepen ombouwen. Dit creëert banen en versterkt de positie van de haven in de wereldwijde energiemarkt. Het is een win-win voor het klimaat en de economie.

Hoe werkt een energy hub in de praktijk?

De kern van een energy hub is drie stappen: opwekken, opslaan en distribueren. Eerst wordt energie opgewekt, bijvoorbeeld via windparken op zee of zonnepanelen op haven-daken. Daarna wordt deze energie omgezet in een bruikbare vorm, zoals waterstof via elektrolyse of ammoniak via een Haber-Bosch-proces.

Tot slot wordt de energie opgeslagen en verdeeld naar schepen en platforms.

Neem het voorbeeld van een waterstof-hub in Rotterdam. Daar staat een elektrolyser van 10 megawatt, die jaarlijks ongeveer 1.500 ton waterstof produceert.

Die waterstof wordt in tanks van 500 bar opgeslagen en via een pijpleiding naar de kade gebracht. Een heavy-lift schip kan dan in 2 uur 10 ton waterstof bunkeren, genoeg voor een week werken op zee. Veiligheid is hierbij cruciaal.

Waterstof en ammoniak zijn brandbaar en giftig, dus de hubs hebben speciale detectiesystemen, ventilerende muren en automatische noodstops.

Bijvoorbeeld, een ammoniak-tank van 1.000 kubieke meter heeft een dubbele wand en een lekdetectiesysteem dat binnen seconden afgaat. Dit soort maatregelen maakt het mogelijk om op grote schaal te werken zonder risico’s.

Welke modellen bestaan er en wat kosten ze?

Er zijn verschillende modellen van energy hubs, afhankelijk van de grootte en focus. Een kleine hub voor binnenvaart en havenapparatuur kost ongeveer €10-20 miljoen.

Denk aan een paar elektrolyse-eenheden van 1-2 megawatt, een opslagtank voor waterstof en laadpalen voor elektrische kranen.

Dit is geschikt voor havens die vooral lokale schepen bedienen. Een middelgrote hub voor offshore en zware lading kost €50-100 miljoen. Hier zit vaak een combinatie van waterstof, ammoniak en elektrische laadinfrastructuur, waarbij je ook moet kijken naar wat de huur van opslagruimte voor zware modules kost.

Bijvoorbeeld, een hub met een 20-megawatt elektrolyser, een ammoniak-opslag van 2.000 kubieke meter en een transformatorstation van 50 megawatt voor elektrisch bunkeren. Dit is ideaal voor havens die heavy-lift schepen en platforms bedienen.

De grootste hubs, voor wereldwijde export, kunnen oplopen tot €500 miljoen of meer. Deze hubs hebben productiefaciliteiten voor groene ammoniak of methanol, opslagterminals en haven-overslagcapaciteit. Prijzen voor groene waterstof liggen nu rond €3-5 per kilo, maar dalen naar €1-2 per kilo in 2030 door schaalvergroting. Ammoniak is goedkoper, rond €500-800 per ton, maar vereist meer veiligheidsmaatregelen.

Praktische tips voor havenprofessionals

Start met een haalbaarheidsstudie voor je haven. Bereken hoeveel energie je nodig hebt voor schepen en platforms.

Gebruik gegevens van je havenautoriteit, zoals het aantal schepen per jaar en hun brandstofverbruik.

Een kleine hub van 5 megawatt kan al 500 schepen per jaar van waterstof voorzien, afhankelijk van de grootte. Kies de juiste partners. Bedrijven zoals Shell, BP of Equinor hebben ervaring met waterstof-projecten.

Voor elektrolyse-apparatuur kijk je naar leveranciers zoals Nel Hydrogen of ITM Power. Voor offshore-logistiek werk je samen met heavy-lift operators zoals Boskalis of Van Oord. Zij weten hoe je zware lading naar een hub brengt. Investeer in meet- en regeltechniek.

Gebruik systemen zoals Siemens Energy Management voor het monitoren van energiestromen. Dit helpt om kosten te beheren en veiligheid te garanderen.

Test altijd eerst op kleine schaal: begin met een pilot-project van 1 megawatt en breid uit als het werkt. Dit vermindert risico’s en bouwt kennis op.

Houd rekening met regelgeving. De EU heeft richtlijnen voor groene waterstof onder de Renewable Energy Directive. Zorg dat je hub voldoet aan veiligheidsnormen van DNV of Lloyd’s Register.

Dit voorkomt vertragingen en boetes. Tot slot, betrek de lokale gemeenschap: energie hubs kunnen banen creëren, maar zorgen ook voor overlast.

Communiceer openlijk over plannen en impact.